De Septembermededeling over Kandidaten met een beperking

Hier staan de onderdelen uit de Septembermededeling 2014 die relevant zijn voor Kandidaten met een beperking. Deze selectie is gemaakt door de redactie van Examenblad.nl.
De volledige Septembermededeling voor de examens in 2014 vindt u hier.
 

I. Mededelingen van algemene aard

I.1 Recente wijzigingen en aandachtspunten voor het examen 2014

I.1.14 Minitoetsen cspe’s verklankbaar

Voor de scholen die meedoen aan de pilot met het nieuwe computerexamensysteem Facet (zie paragraaf I.4.1) worden ook de minitoetsen afgenomen in Facet. Alle overige scholen nemen de minitoetsen evenals in de vorige examenjaren af met behulp van MiniTester. Zowel in Facet als in MiniTester geldt dat alle minitoetsen voor alle kandidaten verklankbaar zijn. Daardoor kan de kandidaat geluidsfragmenten afspelen waarin de tekst van het beeldscherm wordt voorgelezen (zie III.4.6).

I.2 Examenpakketten

I.2.4 Daisy audio CD en CD met PDF

De Daisy audio CD met ingesproken tekst en de CD met PDF voor spraaksynthese kunnen in leerlingenaantallen worden geleverd conform de bestelling door de school.

Voor de scholen die het bestand van de CD kopiëren en plaatsen op een andere geheugendrager of het beveiligde netwerk kan worden volstaan met het bestellen van twee exemplaren per schoolsoort per vak i.p.v. in kandidaataantallen.

De CD met PDF voor spraaksynthese wordt geleverd voor het eerste en tweede tijdvak. De Daisy audio CD wordt op bestelling geleverd voor het eerste tijdvak. Voor het tweede tijdvak wordt alleen een Daisy audio CD geleverd voor Nederlands en Engels (alle schooltypen). Voor de overige vakken van het tweede tijdvak wordt geen Daisy audio CD geleverd. Bij die examens hebben kandidaten die in het eerste tijdvak de Daisy audio CD gebruikten, recht op een (individuele) voorleeshulp.

I.2.5 Lettergrootte

De centrale examens 2014 worden geleverd in lettergrootte 12, op wit papier. Nadere toelichting over de nieuwe lettergrootte en de handelwijze bij het gebruik van aanvullende materialen voor leerlingen met een beperking is in de digitale versie van de Septembermededeling op Examenblad.nl opgenomen in het document 'centrale examens en kandidaten met een beperking – nadere toelichting' (paragraaf I.3 ).

I.3 Aangepaste examens voor kandidaten met een beperking

De regelingen rondom aanpassing centrale examens en rekentoets voor leerlingen met een beperking zijn in 2014 ongewijzigd ten opzichte van het centraal examen 2013. Een belangrijke aanvulling is de start met een pilot voor een aangepaste rekentoets ten behoeve van leerlingen met dyscalculie, zie I.3.4. In de brochure 'centrale examens en kandidaten met een beperking' staat informatie over regelgeving, uitvoering en inhoudelijke achtergrond. Deze brochure is via Examenblad.nl direct te vinden onder 'kandidaten met een beperking'. In deze Septembermededeling wordt daarom volstaan met enkele zaken vooral van belang voor de examensecretaris.

I.3.1 Uitgangspunt

Bij centrale examens wordt getoetst of een kandidaat voldoet aan de exameneisen (althans, aan het deel van de exameneisen dat in de centrale examens aan de orde is). Dat gebeurt met standaard toetsen en standaard voorschriften voor de afname, verwoord in o.a. Eindexamenbesluit artikel 55 en de uitwerking daarvan voor centrale toetsen en examens in regelingen van het CvE.

Het genoemde artikel en de regelingen van het CvE bieden enige ruimte voor aanpassing van de wijze van examinering. Het CvE levert ook via DUO op bestelling aangepaste examens.

De (directeur van de) school weegt af of aanpassingen in de wijze van examinering, of zelfs een aangepast centraal examen noodzakelijk is. De school gaat na of de standaardregels en het aanbod van het CvE het mogelijk maken doeltreffende aanpassingen te verrichten die de belemmeringen door een beperking wegnemen. De school is daartoe verplicht vanwege de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte. Het woordje 'kan' in onder andere artikel 55 van het Eindexamenbesluit betekent geen vrijblijvendheid. Als een school onvoldoende onderzoekt welke aanpassingen nodig en mogelijk zijn, kan de kandidaat zich wenden tot het College voor de Rechten van de Mens (voorheen tot de Commissie Gelijke Behandeling).

Als de in de regels geboden mogelijkheden en het aanbod van aangepaste examens naar het oordeel van de school niet leiden tot een aanpassing die doeltreffend de belemmering wegneemt, neemt de school contact op met het CvE via beperking@cve.nl. Het CvE zal dan met de school nagaan of met inachtneming van de exameneisen een andere aanpassing van het examen of de afnamecondities mogelijk is.

Alle wijzigingen in de afname moeten worden gemeld aan de inspectie, ook de wijzigingen die vallen binnen de standaardregels (zoals het half uur tijdverlenging). De melding aan de inspectie gebeurt via het Internetschooldossier (ISD). De melding is geen verzoek om toestemming en dient slechts voor het toezicht.

De school bepaalt welke aanpassingen in het schoolexamen nodig zijn om belemmeringen door de beperking weg te nemen. Wel dient de school zich ervan te vergewissen of aanpassingen in het schoolexamen leiden tot (onbedoelde) grotere belemmeringen bij het centraal examen. Het is daarom gewenst dat scholen, als zij vermoeden dat in het centraal examen verdergaande aanpassingen dan de standaard mogelijkheden vereist zijn, tijdig, en niet pas vlak voor het centraal examen, contact opnemen met het CvE.

I.3.2. Dyslexie

De papieren centrale examens worden vanaf het centraal examen 2013 standaard geleverd in puntgrootte 12. Tot 2012 was de standaard puntgrootte 11. Het basislettertype is Arial. Bij moderne vreemde talen kan, bijvoorbeeld bij vragen met veel korte krantenartikelen, worden gekozen voor enige variatie in lettertype.

De centrale examens 2013 op cito.nl en Examenblad.nl kunnen dienen als voorbeeld van het effect van het grotere lettertype.

Let op: Bij de centrale examens moderne vreemde talen havo en vwo in 2013 was in teksten sprake van een intensiever gebruik van schreefletters. Dat zal in 2014 worden beperkt bij Engels havo en vwo. De examens in de overige moderne vreemde talen volgen in 2015. Om technische redenen (onderscheid tussen letters) is het bronnenmateriaal bij Latijn en Grieks niet in Arial, maar in een schreefletter. De gebruikte schreefletter is Georgia, volgens deskundigen een van de voor dyslectische leerlingen meer geschikte schreefletters. Mocht de schreefletter toch als te hinderlijk worden ervaren, dan kan ter compensatie gebruik worden gemaakt van de mogelijkheid om direct voorafgaande aan de zitting het examen extra te vergroten.

Puntgrootte 12 is een adequate lettergrootte voor kandidaten met een leesbeperking. Het is niet toegestaan de envelop met de examens eerder te openen om te vergroten. Door de grotere standaardletter en het vervallen van de noodzaak om zelf te vergroten, wordt de organisatielast voor scholen verlicht, wordt het risico op onbedoelde schending van de geheimhouding gereduceerd en worden incidenteel voorkomende vergrotingsfouten – met name bij tekeningen, tabellen en grafieken – voorkomen.

Als in uitzonderlijke gevallen een extra vergrote letter of een andere steunkleur gewenst is, kan de school hiervoor direct voorafgaande aan de afname onder strikte voorwaarden zorgen.

Zie de CvE-brochure 'kandidaten met een beperking en centrale examens', welke in september 2013 verschijnt met betrekking tot de centrale examens 2014 en op Examenblad.nl wordt geplaatst.

Als hulpmiddelen worden bij papieren examens standaard (te bestellen via de formulieren van DUO) CD's geleverd met Daisy (ingesproken tekst) en CD's voor spraaksynthese (kunstmatige spraak op de computer). De CD's kunnen in kandidaat-aantallen worden besteld. Als de school kiest voor afname via een andere drager of via beveiligde plaatsing op het netwerk, kan volstaan worden met het bestellen van twee exemplaren. Zie voor de regels voor omzetting de brochure.

Daisy wordt geleverd voor het eerste tijdvak, en sinds 2013 ook voor Nederlands en Engels in het tweede tijdvak. Voor de overige vakken wordt in het tweede tijdvak geen Daisy geleverd, wel het bestand voor spraaksynthese. Dat laatste is echter alleen geschikt voor een kandidaat die daarmee standaard werkt. Heeft een kandidaat in het eerste tijdvak Daisy gebruikt en is voor het vak dat hij wil herkansen de Daisy niet beschikbaar, dan dient de school een individuele voorleeshulp in te zetten.

In de digitale examens in ExamenTester is spraak ingebouwd (de z.g. dyslexievariant wordt standaard aan alle scholen geleverd). De 'scannend-lezen-opgave' Nederlands KB wordt niet voorgelezen.

De examens in Autoplay (zie paragraaf I.4.5) bestaan in het algemeen uit een papieren deel en een digitaal ''bronnenboek''. Voor het papieren deel is Daisy (alleen eerste tijdvak) en een pdf met spraaksynthese beschikbaar. Voor gebruik van Daisy of de pdf is een afzonderlijke computer nodig.

Een digitaal woordenboek is niet toegestaan. Wat wél mag, zijn labels in het woordenboek die het opzoeken vereenvoudigen.

I.3.3. Visuele beperking

Bij kandidaten met een visuele beperking gaat de school eerst (via voorbeeldexamens) na of het standaard examen met eventueel hulpmiddelen voldoet. Is dat niet het geval, dan geeft de school in het kader van de "opgave aantal examenkandidaten 2014" via een speciaal formulier, bij examens@duo.nl, aan dat een aangepast examen wellicht noodzakelijk is. Het CvE neemt contact op voor de gewenste aanpassingen. Dit geldt voor papieren en digitale examens en de rekentoets. De aanpassing kan enige inhoudelijke aanpassing betekenen (toelichting op afbeeldingen), andere afnametechniek (bijvoorbeeld bij digitale examens), of – bijvoorbeeld bij kunst algemeen havo en vwo – een mondelinge afname. De aanpassingen kunnen leiden tot aanpassingen in afnameduur en –moment. Zie ook de brochure.

I.3.4. Auditieve beperking

Voor kandidaten met een auditieve beperking kan een aanpassing nodig zijn van digitale centrale examens, als die geluid bevatten. Dat geldt in ieder geval voor BB en KB examens talen, en kunst (algemeen) havo en vwo. Ook hiervoor geldt: melding via een speciaal formulier in het kader van de "opgave aantal examenkandidaten 2014". De aanpassing kan een lichte aanpassing zijn in het digitaal examen (ondertiteling), of een mondeling examen (kunst algemeen).

De rekentoets bevat geen geluid, aanpassing voor kandidaten met auditieve beperking is dus niet nodig.

Zie ook de brochure.

I.3.5. Dyscalculie

In 2014 start het CvE met een pilot waarbij de wijze van toetsing in de rekentoets is aangepast voor kandidaten met een ernstige rekenbeperking. De aangepaste toetsing is digitaal. Voor nadere informatie zie o.a. de brochure. In oktober organiseert het Steunpunt Taal en Rekenen VO flitsbijeenkomsten over met name de inhoud van de rekentoets, van belang voor examensecretarissen en rekencoördinatoren. Op de ochtenden daaraan voorafgaand vindt voorlichting plaats over deze specifieke rekentoets, van belang voor examensecretarissen en rekencoördinatoren maar ook voor zorgcoördinatoren. Informatie over deze bijeenkomsten: zie www.steunpuntvo.nl.

Bij de pilot rekentoets zal een beperkte reken-/formulekaart worden beproefd. Bij de centrale examens is aanvullend informatiemateriaal niet toegestaan. Op grond van vragen in 2013 over de formulekaart is hierover nadere informatie op Examenblad.nl gepubliceerd.

I.3.6. Algemeen, overige beperkingen

Voor overige beperkingen geldt: er worden geen specifieke aangepaste examens geleverd. De school kan afnamecondities aanpassen voor zover die geen verband hebben met de exameneisen (zorgen voor extra rust, extra voorlichting over wat mag worden verwacht, enzovoorts). Ook kan o.g.v. artikel 55 in veel gevallen een half uur tijdverlenging worden toegestaan. Dat geldt bijvoorbeeld ook bij diabetes. Aanpassing van de centrale examens (bijvoorbeeld mondeling), of extra informatiemateriaal is niet toegestaan. Als door een combinatie van beperkingen of de zwaarte van de beperking het aanbod niet adequaat is, zie I.3.1.

II. Publicaties van algemeen verbindende voorschriften en mededelingen

II.6 Toegestane hulpmiddelen bij de centrale examens

In 2014 is op slechts enkele onderdelen sprake van een wijziging in de toegestane hulpmiddelen bij het centraal examen. Zie paragraaf I.1.6 Toegestane hulpmiddelen.

De toegestane hulpmiddelen bij het centraal examen 2014 zijn geregeld in de Regeling 'Rooster en toegestane hulpmiddelen voor de centrale examens van de eindexamens en de staatsexamens vwo, havo en vmbo in 2014', kenmerk: CvE-12.01404, datum: 19 juni 2012, Staatscourant 2012, nr. 20070.

De Regeling heeft voor de hulpmiddelen bij het centraal examen de volgende specifieke bijlagen:

De Regeling en bijlagen zijn te raadplegen via deze Septembermededeling eindexamens 2014 op Examenblad.nl (www.examenblad.nl).

Pijl omhoog